Paunang Tala ng Editorial Team
May mga lugar sa lungsod na hindi naman lihim, pero parang hindi sinasadyang kinakalimutan ng mundo.
Sa mga pampublikong ospital, may mga silid na palaging may ilaw ngunit bihirang may dumadalaw. Mga kwartong hindi puno ng bulaklak, hindi puno ng pagkain mula sa kamag-anak, at lalong hindi puno ng ingay ng pag-asa. Doon kadalasang inilalagak ang mga pasyenteng mas mahirap ipaglaban—hindi lang dahil sa sakit, kundi dahil wala nang halos kumapit sa kanila.
Ito ang kuwento ng isang ward na tila ordinaryo sa unang tingin, ngunit may isang tahimik na presensyang nagbago sa lahat ng pumasok doon. At minsan, ang pinakamatinding himala ay hindi pala ‘yung paggaling ng katawan—kundi ang simpleng hindi ka hinayaang mamatay nang mag-isa.
Simula ng Kuwento
Luma na ang gusali ng Ospital ng Santa Emilia sa Maynila.
Kapag umuulan, may parte ng kisame sa ikatlong palapag na tumutulo. Kapag alas-dose ng hatinggabi, mas naririnig ang langitngit ng gulong ng stretcher kaysa boses ng mga tao. At kapag sumapit ang madaling-araw, amoy mo ang pinaghalong chlorox, lumang kurtina, gamot, at pagod.
Sa pinakadulong bahagi ng ikatlong palapag naroon ang Ward 7.
Hindi iyon katulad ng maternity ward na maingay sa pag-iyak ng sanggol. Hindi rin katulad ng private rooms sa ibaba na may aircon at may bantay na nakapuwesto sa labas.
Sa Ward 7, bakal ang mga kama. Maputla ang ilaw. May bentilador na umiikot na parang sawa na rin sa buhay. At ang mga pasyente roon ay kadalasang tahimik—hindi dahil payapa sila, kundi dahil pagod na silang magsalita.
“Carla, paki-check mo nga ‘yung BP ni Bed Four.”
“Opo, Doc.”
Si Nurse Carla Mendoza ay dalawang taon pa lang sa ospital ngunit pakiramdam niya ay tumanda siya nang sampu. Sanay na siya sa pag-iyak ng pamilya, sa padaskol na sigaw ng resident doctor, sa amoy ng dugo, sa tunog ng monitor na biglang tuloy-tuloy.
Pero may isang bagay sa Ward 7 na hindi niya masanay-sanayan.
Ang matandang lalaking laging naroon.
Kupas ang polo. Manipis ang katawan. Tsinelas na halos pudpod na ang swelas. Minsan may hawak na rosaryo, minsan wala. Hindi naman siya istorbo. Hindi siya nanghihingi. Hindi siya nag-uutos.
Nakaupo lang siya sa tabi ng kung sinong pasyenteng mukhang pinakamalungkot.
“Doc,” bulong ni Carla kay Dr. Reyes habang nagsusulat ito ng orders, “siya na naman po.”
Hindi na tumingin si Dr. Reyes. “Sino?”
“‘Yung matanda.”
Napabuntong-hininga ang doktor. “Hayaan mo na. Ilang buwan na ‘yan dito.”
“Ilang buwan?” napakunot-noo si Carla. “Wala ba siyang ID? Record? Relatives?”
“Wala.”
“Eh paano nakakapasok?”
Ngumiti si Dr. Reyes nang pagod. “Sa ospital na ‘to, Carla, may mas mahirap ipaliwanag kaysa kulang na budget.”
Hindi natuwa si Carla sa sagot.
Mas lalong hindi siya natuwa nang minsang makita niyang hinahawakan ng matanda ang kamay ng isang pasyenteng halos wala nang malay—at kalmado ang matandang para bang may hinihintay lang na bus.
Parang hindi siya takot sa kamatayan.
Parang kilala niya ito.
Dumating si Liza sa Ward 7 isang gabing umuulan.
Basang-basa ang stretcher nang itulak siya ng ambulance personnel papasok.
“Female, nineteen,” mabilis na sabi ng kasama. “Severe infection. Walang watcher. Iniwan sa barangay clinic, saka ipinasa rito.”
“Nasaan pamilya?” tanong ni Carla.
Umiling lang ang lalaki. “Walang sumama.”
Hindi na bago kay Carla ang ganoong eksena, pero sa tuwing nakakakita siya ng batang pasyente na walang kasama, may kung anong tumutusok sa sikmura niya.
Si Liza ay payat, maputla, at tuyong-tuyo ang labi.
Habang kinakabitan siya ng suwero, mahina siyang nagmulat.
“Saan po… ako?”
“Ospital,” sagot ni Carla. “Magpahinga ka.”
Maya-maya, matapos ang lahat ng initial procedures, humupa ang pagmamadali. Umulan pa rin sa labas. Kumidlat. Sandaling nag-flicker ang ilaw.
At doon napansin ni Liza ang matanda.
Nasa tabi ng kama niya ito, tahimik na nakaupo sa monobloc chair na hindi napansin ni Carla kung saan galing.
Napakurap si Liza.
“Sino po kayo?”
Marahang ngumiti ang matanda.
“Ako? Bantay lang.”
Napaluha si Liza nang hindi niya inaasahan.
“Wala po akong bantay.”
Sandaling tumingin ang matanda sa suwero, sa manipis na kumot, sa nanginginig niyang kamay.
Pagkatapos ay sinabi nito sa boses na halos bulong lamang:
“Meron ka na ngayon, iha.”
Sa nurse station, napatingin si Carla.
Hindi niya alam kung bakit, pero biglang naging mas tahimik ang ward.
Hindi nakakatakot.
Kakaiba lang.
Sumunod na mga gabi, halos hindi umaalis si Mang Elias—iyan ang tawag sa kanya ng utility staff kahit walang nakaaalam kung totoo ngang pangalan niya iyon.
Kapag nilalagnat si Liza, siya ang nagbubukas ng bimpo at marahang pinupunasan ang noo nito.
Kapag hinihingal ang katabing matandang lalaki sa Bed Two, siya ang tahimik na humahawak sa balikat nito hanggang kumalma ang paghinga.
Kapag may umiiyak na pasyente sa madaling-araw, naroon lang siya.
Hindi siya maingay magdasal.
Hindi siya nagsesermon.
Presensya lang.
At nakakainis man para kay Carla aminin, mas kalmado ang mga pasyente kapag nasa paligid ang matanda.
“Lolo…” mahina minsang tawag ni Liza.
“Hmm?”
“Bakit po kayo nandito lagi?”
Tumingin si Mang Elias sa bintanang inuulan.
“May mga gabi kasing napakahaba kapag walang katabi.”
Natahimik si Liza.
Parang may bigat ang simpleng pangungusap.
“May pamilya po kayo?”
Sandaling ngumiti ang matanda, pero hindi umabot sa mata.
“Meron noon.”
Noon.
Iyon lang.
Hindi na siya nagtanong pa.
Habang lumilipas ang mga araw, hindi maipaliwanag ni Dr. Reyes ang chart ni Liza.
“Hindi tugma,” sabi niya habang kinakamot ang sentido. “Nagre-respond siya beyond expectation.”
“Baka malakas lang talaga ang katawan,” sabi ni Carla.
Pero kahit siya, hindi kumbinsido.
Dahil hindi lang si Liza.
Pati si Bed Two na halos iendorso na sa palliative care, unti-unting lumakas.
Pati si Aling Nena sa dulo na ilang araw nang ayaw kumain, biglang humihingi ng lugaw.
At laging may isang common denominator.
Ang matandang hindi inuuwian ng gabi.
Nagsimula nang magbulungan ang staff.
“Sabi ng janitor, madaling-araw na raw minsan pero nakaupo pa rin.”
“Hindi raw siya kumakain.”
“May nakakita raw na pumasok sa bakanteng cubicle tapos wala namang lumabas.”
Tumirik ang mata ni Carla. “Tama na nga kayo.”
Pero sa totoo lang, siya mismo ang pinaka-hindi mapakali.
Dahil may isang gabing nakita niya mismo.
Bandang alas-dos iyon.
Tahimik ang buong palapag maliban sa malayong tunog ng ECG sa ICU.
May pasyenteng pumanaw noong hapon—si Bed Five, isang construction worker na inatake sa site at walang kamag-anak na dumating.
Nakatabing na ang kama. Nakahanda na para sa susunod.
Habang nagdadala si Carla ng meds, nasilayan niyang naglalakad si Mang Elias papunta roon.
Magaan ang hakbang.
Parang may kausap sa hangin.
Tinago ni Carla ang sarili sa likod ng kurtina.
Umupo ang matanda sa tabi ng bakanteng kama.
At nagsalita.
“Hindi pa ito ang huli mong pahinga.”
Nanlamig ang batok ni Carla.
Biglang kumislap ang ilaw.
Isang beses.
Dalawa.
Pagbalik ng liwanag, may pigura nang nakahiga sa kama.
Si Bed Five.
Huminga.
Malalim.
Napaatras si Carla at nabitawan ang tray. Kumalansing ang stainless cup sa sahig.
Lumingon si Mang Elias.
Walang gulat sa mukha nito.
Parang matagal na niyang alam na may makakakita rin.
Kinabukasan, hindi makatingin nang diretso si Carla.
Pinilit niyang maging propesyonal habang nagche-check ng chart, pero nanginginig pa rin ang daliri niya.
Bandang gabi, nilapitan niya ang matanda.
“Nag-uusap tayo.”
Tumingin si Mang Elias at tumango.
Sa pantry sila naupo. Mahina ang fluorescent light. May termos ng malamig na kape sa gilid.
“Sino ba talaga kayo?” diretsong tanong ni Carla.
Hindi agad sumagot ang matanda.
Tinitigan lang niya ang sariling mga kamay—ugat na, kulubot, nanginginig.
“Dati,” marahan niyang sabi, “ako ‘yung pasyenteng walang dumating.”
Napakurap si Carla.
“Dito rin?”
“Sa ward na ito.”
Naramdaman ni Carla ang paghapdi ng lalamunan.
“Namatay akong nakatingin sa pintuan,” patuloy niya. “Buong gabi akong naghintay na may anak, kapatid, kaibigan… kahit sino. Walang dumating.”
Humigpit ang hawak ni Carla sa upuan.
“Mayaman ako noon,” sabi niya na parang walang saysay ang impormasyon. “Napakayaman. Kumpanya, sasakyan, bahay. Pero ang dami kong taong binayaran at ang konti ng taong minahal ko nang tama.”
Tahimik ang pantry.
“Alam mo ang pinakamasakit?” tanong niya.
Hindi sumagot si Carla.
“Hindi ‘yung mamatay. Kundi ‘yung maramdaman mong kaya ka palang kalimutan ng mundo sa loob ng isang gabi.”
Napababa ng tingin si Carla.
Parang may kung anong kumirot sa kanya—alaala ng sariling ama na OFW sa Saudi sa loob ng labing-apat na taon, na namatay ring hindi niya naabutan dahil delayed ang flight pauwi.
Marahil kaya siya naging nurse.
Marahil kaya siya galit sa lahat ng naiiwang mag-isa.
“Bakit kayo bumabalik?” mahina niyang tanong.
Doon lang ngumiti si Mang Elias.
“Para walang ibang tumitig sa pintuan na walang dumarating.”
Mula noon, hindi na tinaboy ni Carla ang matanda.
Sa halip, minsan siya pa ang nag-iiwan ng pandesal sa bakanteng silya sa tabi nito—kahit hindi niya nakikitang kinakain.
Si Liza nama’y mas lumakas.
Nakakaupo na siya. Nakakatawa na. Minsan ay kinukulit pa si Mang Elias.
“Lolo, kapag gumaling ako, babalik ako rito.”
“Bakit?”
“Magbabantay rin.”
Natawa ang matanda. “Mabigat na trabaho ‘yan.”
“Mas mabigat ‘yung maiwang walang kasama.”
Natigilan si Mang Elias.
At sa unang pagkakataon, nakita ni Carla na namuo ang luha sa sulok ng mata nito.
Isang umaga, may dumating na lalaking naka-abogado attire.
Plantsado ang amerikana. May dalang leather folder. Halatang hindi sanay sa amoy ng public hospital.
“Excuse me,” sabi nito sa nurse station. “Hinahanap ko si Elias de la Cruz.”
Napatingin si Carla.
“Bakit po?”
“Mahigit walong taon na namin siyang hinahanap.”
Parang tumigil ang oras.
“Ano pong meron?”
Binuksan ng abogado ang folder.
Nandoon ang mga lumang litrato.
Mas bata si Mang Elias. Naka-barong. Nasa ribbon-cutting ng isang gusali. Kasama ang mga politiko. Business tycoon.
“Siya ang founder ng De la Cruz Holdings,” sabi ng abogado. “At may iniwan siyang notarized final instruction. Kapag siya ay natagpuan o kumpirmadong pumanaw, ililipat ang malaking bahagi ng kanyang ari-arian sa pagtatayo ng charity medical institutions.”
Napalunok si Carla.
“Magkano po ba ‘yon?”
Tinanggal ng abogado ang salamin.
“Sapat para hindi na muling magmukhang ganito ang kalahati ng mga ward sa lungsod.”
Hindi nakapagsalita si Carla.
Bigla niyang naalala ang kupas na polo. Ang tsinelas. Ang matandang tahimik na nagpapalit ng bimpo sa noo ng mga nilalagnat.
May mga taong iniiwan ang pera para magmukhang mabuti.
May mga taong iniiwan ang sarili.
Kinagabihan, hinanap nila si Mang Elias.
Wala sa Bed One.
Wala sa pantry.
Wala sa dulo ng corridor.
Wala kahit saan.
Parang nilamon siya ng mahabang pasilyo ng ospital.
Si Liza ang unang umiyak.
“Hindi man lang siya nagpaalam…”
Umiling si Carla habang pinipigilan din ang sariling luha.
“Baka may mga tao talagang dumarating para gawin lang ang kailangan nilang gawin.”
Makalipas ang anim na buwan, nagsimula ang renovation ng Ward 7.
Napinturahan ang mga dingding. Napalitan ang mga kama. Nagkaroon ng mas maayos na ilaw, bagong monitor, at maliit na family corner para sa mga watcher.
Sa pinto, may maliit na brass plaque:
Donated in memory of Elias de la Cruz.
No patient should be left alone.
At si Liza?
Bumalik siya.
Hindi bilang pasyente.
Kundi bilang nursing aide volunteer tuwing gabi.
Madalas siyang makita ni Carla na nakaupo sa tabi ng mga pasyenteng walang bantay—hawak ang kamay ng mga ito, tahimik lang.
Minsan, alas-dos ng madaling-araw, napatingin si Carla sa bakanteng silya sa pinakadulo.
Sandaling gumalaw ang kurtina kahit sarado ang bintana.
At sa kung anong paraang hindi na niya gustong ipaliwanag sa siyensya, naramdaman niyang may matandang lalaki pa ring nagroronda sa ward.
Tahimik.
Hindi inuuwian ng gabi.
Pagmumuni ng BuhayDrama
Hindi lahat ng himala ay kailangang magpakita ng liwanag, kulog, o malaking paliwanag para paniwalaan. Minsan, ang himala ay anyong monobloc chair sa tabi ng kama—isang presensyang nagsasabing may kasama ka pa habang ang mundo ay abala sa ibang bagay.
Sa panahong mabilis tayong magpadala ng pera, bulaklak, o mensahe bilang kapalit ng oras, ipinapaalala ng kuwentong ito na may mga sugat na hindi gamot ang lunas kundi pananatili. Ang pinakamasakit sa tao ay hindi palaging karamdaman; kadalasan, ito ay ang pakiramdam na wala nang maghihintay o babalik para sa kanya.
Para sa mga Mambabasa
May nakilala ka na bang taong hindi mo kadugo pero siya ang nanatili noong pinaka-kailangan mo ng kasama?
Ibahagi sa comments ang iyong karanasan. Baka sa simpleng kuwento mo, may isang mambabasang makaramdam na hindi rin siya nag-iisa.