Paunang Tala ng Editorial Team
May mga bahay na nasisira dahil pinabayaan. May mga bahay namang nananatiling nakatayo dahil may hindi pa rito tuluyang bumibitaw.
Sa maraming baryo sa Pilipinas, hindi mawawala ang isang lumang istrukturang iniiwasan ng mga bata, pinagtitinginan ng mga nagdaraan, at pinagbubulungan ng matatanda kapag gumagabi na. Pero ang totoo, hindi lahat ng kinatatakutang lugar ay pinamumugaran ng kasamaan. Minsan, pinaninirahan lamang ito ng alaalang hindi nabigyan ng tamang wakas.
Ito ang kuwento ng isang binatilyong hindi naniniwala sa sabi-sabi—hanggang sa matuklasan niyang ang pinakamatinding multo ay hindi laging nanggagaling sa kamatayan, kundi sa mga pangakong naiwan sa gitna ng takot.
Simula ng Kuwento
Sa pinakadulong bahagi ng Barangay San Roque, kung saan humihinto na ang sementadong daan at nagsisimula ang maputik na pilapil, may nakatirik na isang lumang bahay na halos kasinluma na ng mga punong acacia sa paligid nito.
Hindi iyon simpleng lumang bahay.
Iyon ang bahay na hindi pinaglalaruan ng mga bata.
Hindi sinisilungan ng mga lasing.
Hindi tinitirhan ng mga palaboy.
At higit sa lahat, hindi tinitingnan nang matagal ng kahit sinong mapapadaan.
Kupas na ang asul nitong pintura. Ang mga bintanang capiz ay wasak na at ang ibang piraso ay nakabitin na lang sa kalawangin nitong frame. Ang bubong na yero ay bahagyang lumundo, waring anumang malakas na ulan ay maaari nang tuluyang magpabagsak dito. Sa bakuran, ang dating tanim na santan ay nalunod na sa matataas na kugon at damong ligaw.
Pero sa kabila ng itsura nitong halos bulok na, may isang bagay dito na hindi maipaliwanag ng mga tao.
Parang may nakatingin.
Parang may hindi pumapayag na tuluyan itong mamatay.
“Daniel! Huwag ka na ngang tumitig diyan,” sita ng kaibigan niyang si Jun habang naglalakad sila pauwi galing basketball court.
Sumulyap lang si Daniel. “Bakit? Kakainin ba ako ng bahay?”
“Hindi bahay,” singit ni Marlon na agad lumapit sa gitna nila. “Yung nakatira.”
Napairap si Daniel. “Tigilan n’yo nga ako. Lahat na lang dito sa baryo ginagawang multo.”
“Eh bakit wala namang gustong pumasok?” depensa ni Jun.
“Dahil takot kayong lahat.”
Tumawa si Daniel, pero hindi tumawa ang dalawa niyang kasama.
Sa baryong iyon, kahit ang pinakamatapang na lalaking lasing tuwing piyesta ay umiikot sa kabilang daan kapag dadaan sa lumang bahay pagsapit ng alas sais ng gabi.
At si Daniel, sa edad na disiotso, ay sawa na sa mga lumang kwentong ipinapasa ng matatanda na para bang lahat ng lumang pinto ay may nakakulong na kaluluwa.
Hindi siya naniniwala.
Naniniwala siya sa ebidensiya.
Sa lohika.
Sa kung ano ang nakikita.
At ang nakikita niya sa bahay ay isang abandonadong gusali lamang.
Kaya nang sumunod na hapon, habang abala ang karamihan sa baryo sa paghahanda para sa novena sa kapilya, tahimik siyang tumawid sa makipot na daan patungo roon.
May dala siyang maliit na flashlight at ang pilyong kumpiyansa ng isang kabataang gustong patunayang walang laman ang kinatatakutan ng lahat.
Sa bawat hakbang niya sa tuyong damo, may kumakaluskos na tila ayaw siyang papasukin.
Pagdating niya sa tarangkahang kahoy na halos bumigay na sa anay, marahan niya itong itinulak.
Krrrkkk.
Ang tunog ay nakakairita sa katahimikan.
“Wala namang multong may maintenance rito,” bulong niya sa sarili para lakasan ang loob.
Pagpasok niya sa balkonahe, sinalubong siya ng amoy ng kahoy na matagal nang nababad sa ulan at init. Mabigat ang hangin. Maalikabok. Ang sahig ay umaangal sa bawat tapak niya.
“Hello?” biro niyang tawag.
Walang sumagot.
Siyempre.
Pumasok siya sa sala. May sirang aparador sa gilid. Isang tumbang bentilador. Lumang kurtinang kulay cream na halos kulay abo na sa kapal ng dumi. Sa dingding, may mga bakas pa ng dating nakasabit na frame.
At doon, sa ibabaw ng isang mesang natabunan ng alikabok, may natira pang isang litrato.
Dinampot niya iyon.
Isang pamilya.
Isang mag-asawa at batang lalaki, mga pito o walong taong gulang.
Nakasuot ng puting bestida ang babae. Barong naman ang lalaki. Sa gitna nila ang batang may malapad na ngiti at may hawak na maliit na kahong parang regalo.
Parang kuha sa kaarawan.
Parang ordinaryong masayang pamilya.
“Hindi mukhang nananakot,” bulong ni Daniel.
Pero habang nakatitig siya sa larawan, may biglang dumaan na malamig na hangin sa batok niya.
Hindi iyon simpleng simoy.
Parang may huminga.
Napalingon siya agad.
Walang tao.
Tahimik.
Ngunit may narinig siya.
Tok.
Tok.
Tok.
Yabag.
Mabagal.
Mula sa ikalawang palapag.
Nanigas ang likod niya.
“May tao ba?” sigaw niya, ngayon ay hindi na pabiro.
Walang sagot.
Ngunit muling may tunog.
Isang mahinang langitngit ng sahig sa itaas.
Mabilis siyang lumabas.
Halos matisod siya sa hagdan ng balkonahe sa pagmamadali.
Hindi siya huminto hanggang makarating sa kalsada.
At doon lang niya napansing mahigpit pa rin ang hawak niya sa lumang litrato.
Kinagabihan, habang naghahapunan sila ng lola niyang si Aling Cora ng tinolang manok at tuyo, hindi mapakali si Daniel.
“Lo,” maingat niyang simula, “sino po ba dati may-ari nung lumang bahay sa dulo?”
Huminto sa pagsasandok ang matanda.
Hindi agad sumagot.
“Saan mo naman nakuha ‘yan?”
“Wala lang po. Napag-usapan lang namin.”
Napabuntong-hininga si Aling Cora. “Pamilyang Villareal.”
“Taga-rito?”
“Oo. Mababait. Tahimik. May isang anak.”
Napatingin si Daniel sa litrato na nakatago sa ilalim ng mesa, sa tabi ng hita niya.
“Ano pong nangyari?”
Matagal bago muling nagsalita ang lola.
“Nasunog.”
Isang salitang mabigat.
“Isang gabi, kasagsagan ng tag-init. Ang sabi, nagkaaberya sa lumang wiring. Mabilis kumalat ang apoy kasi kahoy halos lahat.”
“Lahat po namatay?”
Tumango ang lola.
“Mag-asawa… at bata.”
Napalunok si Daniel.
“Walang nakaligtas?”
“Wala.”
Napatitig ang matanda sa kanya.
“Bakit mo ba tinatanong? Huwag mong sabihing—”
“Hindi po,” mabilis niyang putol.
Pero hindi na siya pinatulog ng gabing iyon.
Paulit-ulit bumabalik sa isip niya ang litrato.
Ang batang may hawak na kahon.
At ang yabag sa itaas.
Hindi siya mapaniwalang gawa-gawa lang iyon ng takot niya dahil hindi naman siya natatakot noong pumasok siya.
May narinig talaga siya.
May kung anong naroon.
At higit sa lahat, may kung anong gusto siyang ipaunawa.
Bandang alas nuwebe ng gabi, nang tulog na ang lola niya, muli siyang lumabas.
Mas malamig ang hangin.
Mas madilim ang daan.
At habang naglalakad siya patungo sa lumang bahay, kahit ang tahol ng mga aso sa malayo ay parang humihina.
Parang mismong baryo ang umiiwas sa lugar na iyon.
Pagdating niya sa harap ng bahay, bukas ang pinto.
Sigurado siyang isinara niya iyon kanina.
“Hindi ako duwag,” mahina niyang sabi sa sarili, kahit ramdam niyang pinagpapawisan ang palad niya.
Pumasok siya.
Sa pagkakataong iyon, mas kakaiba.
Parang hindi na ganoon kakapal ang alikabok.
Parang may mga bahaging malinaw.
At sa dulo ng sala, may isang mahinang dilaw na liwanag na nanggagaling sa itaas.
“Hello?”
“Nandito ka ulit.”
Nanlaki ang mata ni Daniel.
Mula sa paanan ng hagdan ay nakatayo ang isang batang lalaki.
Maputla.
Nakasuot ng kupas na puting sando at short na pangbahay.
At iyon ang parehong mukha sa litrato.
Hindi galit.
Hindi nakakatakot sa ordinaryong paraan.
Pero may lungkot na sobrang lalim sa mga mata nito na mas nakakakilabot kaysa sigaw.
Napaatras si Daniel. “Sino ka?”
“Matagal kitang hinihintay.”
“P-paano ka…?”
Hindi sumagot ang bata.
Tumalikod lang ito at nagsimulang umakyat sa hagdan.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Ang mga yabag nito ay halos walang tunog.
At sa hindi maipaliwanag na dahilan, sumunod si Daniel.
Parang may humihila sa kanya, hindi sa katawan, kundi sa konsensiya.
Sa ikalawang palapag, huminto ang bata sa isang kwartong bahagyang bukas ang pinto.
Pagpasok ni Daniel, tila ibang panahon ang bumungad.
Ito ang tanging kwartong hindi mukhang wasak.
May maliit na kama.
May laruang kahoy na tren.
May kurtinang bahagyang gumagalaw kahit sarado ang bintana.
Sa gitna ng sahig, naupo ang bata at may dinampot na maliit na laruan.
“Tinitingnan ko ang bahay namin,” sabi nito.
Nanlalamig ang lalamunan ni Daniel. “Patay ka na ba?”
Dahan-dahang tumingin ang bata sa kanya.
“Naiwan ako.”
Hindi iyon direktang sagot, pero sapat para tumayo ang balahibo ni Daniel.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
“Hindi ako makaalis.”
Sa sulok ng mata ni Daniel, may napansin siyang paggalaw.
Paglingon niya, may mga aninong tila tao sa may dingding.
Mag-asawa.
Tahimik na nakatayo.
Malabo ang mukha, pero ramdam ang presensiya.
Parang naghihintay rin.
Halos hindi makahinga si Daniel. “Bakit?”
Itinuro ng bata ang isang bahagi ng sahig.
“May hindi ko naibigay.”
Lumuhod si Daniel.
Kinakabog ang dibdib niya habang kinakatok ang kahoy. May isang tabla na mas maluwag kaysa iba. Pinilit niya itong iahon gamit ang lumang bakal na nakasandal sa pader.
Pag-angat niya, may nakatagong kahon.
Luma ngunit buo.
Binuksan niya.
Nasa loob ang ilang litrato, mga sulat na bahagyang sunog ang gilid, at isang maliit na velvet box.
Pagbukas niya rito, isang simpleng gintong singsing ang kumislap sa liwanag.
“Para kay Mama,” bulong ng bata.
At sa sandaling iyon, may dumaan sa isip ni Daniel na hindi kanya.
Sigawan.
Usok.
Apoy na gumagapang sa dingding.
Isang batang bumabalik sa kwarto habang hinihila palabas ng ama ang ina.
“Anak! Bilis!”
“Yung regalo ko! Para kay Mama!”
At pagkatapos ay pagbagsak ng kisame.
Napaigtad si Daniel at napaiyak nang hindi niya namalayang tumutulo na pala ang luha niya.
Hindi ito simpleng multo.
Ito ay isang batang natigil sa huling intensiyon niyang magmahal.
“Hindi mo naibigay…” mahinang sabi ni Daniel.
Umiling ang bata, nanginginig ang labi.
“Hindi ko natapos.”
Mabigat ang katahimikan.
Pagkatapos ay marahang tumayo si Daniel, hawak ang singsing.
“Ibibigay ko.”
Unang pagkakataon, ngumiti ang bata.
Isang payapang ngiting hindi pambata, kundi ng isang kaluluwang pagod na pagod nang maghintay.
Kasabay niyon, ang mga anino sa likod ay tila luminaw sandali.
At pagkatapos—
parang tinangay ng hangin ang lahat.
Nawala ang bata.
Nawala ang liwanag.
Nawala ang lamig.
Bumalik ang bulok na kwarto.
At si Daniel ay naiwan sa sahig, umiiyak at nanginginig habang yakap ang maliit na kahon.
Kinabukasan, maaga siyang nagtungo sa lumang sementeryo sa kabilang barangay.
Matapos ang halos isang oras na paghahanap sa mga kupas na lapida, nakita rin niya.
Villareal Family.
Magkatabing puntod.
Sa maliit na puntod ng bata, nakaukit ang pangalang:
Miguel Villareal
1998–2006
Tahimik na lumuhod si Daniel.
Inilabas niya ang singsing at inilapag sa pagitan ng puntod ng mag-ina.
“Pasensya na kung natagalan,” bulong niya, na para bang may kausap na buhay.
Umihip ang hangin.
Hindi malamig.
Kakaibang banayad.
Mainit-init na parang kamay na dumampi sandali sa balikat.
Pumikit si Daniel.
At sa unang pagkakataon mula nang makita niya ang bahay, gumaan ang dibdib niya.
Pagdaan niya muli sa lumang bahay kinahapunan, napahinto siya.
Pareho pa rin naman ang itsura.
Wasak.
Tahimik.
Matanda.
Pero wala na ang pakiramdam na may matang nakasunod sa kanya.
Wala na ang bigat.
Wala na ang lungkot na nakadikit sa bawat pader.
Isa na lang itong bahay.
Lumang bahay.
At marahil, sa wakas, isang alaalang handa nang tuluyang manahimik.
Tahimik siyang ngumiti.
May mga bagay pala talagang hindi humihingi ng takot.
Humihingi lang ng pagtatapos.
Pagmumuni ng BuhayDrama
Marami sa atin ang lumalaki na tinatawanan ang mga lumang kwento ng matatanda—mga kwento ng multo, ligaw na kaluluwa, at mga bahay na may bantay. Ngunit kung susuriin, ang pinakaugat ng mga kuwentong ito ay hindi laging takutan. Kadalasan, ito ay mga salaysay ng lungkot, pagkabigla, at mga damdaming hindi nabigyan ng maayos na pamamaalam.
Sa buhay, hindi lang mga patay ang naiiiwang nakabitin. Pati tayong mga buhay ay may mga bahaging hindi makausad dahil may hindi nasabi, hindi naibigay, o hindi natapos. At kung minsan, ang tunay na kabutihan ay hindi iyong malalaking sakripisyo—kundi ang simpleng pagpili na tapusin ang sakit na hindi naman tayo ang nagsimula.
Para sa mga Mambabasa
May lugar ka rin bang matagal mong iniiwasan dahil may alaalang mabigat? O may pangakong pakiramdam mo ay dapat mo nang tuparin bago tuluyang gumaan ang iyong dibdib?
Ibahagi ang inyong karanasan sa comments. Ang susunod na tampok na kuwento ng BuhayDrama ay maaaring magsimula sa isang alaalang matagal mo nang kinikimkim.